Ελευθερία Πανοράματος στο Βέλγιο: To Wikimedia γιορτάζει τη νέα δημιουργικότητα σε δημόσιους χώρους

celebrity inspired dresses
Πλέον το Ατόμιουμ δεν θα χρειάζεται να είναι μαύρο.
Από αυτή την Παρασκευή μια νέα εξαίρεση στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας θα τεθεί σε ισχύ στο Βέλγιο, που θα επιτρέψει στα λήμματα της Βικιπαίδειας να περιλαμβάνουν εικόνες του Ατόμιουμ και των κτιρίων του Ορτά. Το νομοσχέδιο ψηφίστηκε από το Ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο στις 16 Ιουνίου. Πέρα από τη Βικιπαίδεια, θα επιτρέψει σε όλους ελεύθερα και νόμιμα να δημιουργούν και να μοιράζονται φωτογραφίες κτιρίων και γλυπτών σε δημόσιους χώρους.

Η τέχνη είναι σημαντική και εμπλουτίζει τις ζωές των ανθρώπων. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι φορείς διαθέτουν δημόσιους πόρους για να αγοράζουν και τοποθετούν έργα τέχνης στο καθημερινό περιβάλλον των ανθρώπων. Η ισχυρή ιδέα πίσω από τη δημόσια τέχνη είναι ότι θα πρέπει να είναι μέρος του κοινού, να είναι προσβάσιμη και επαναχρησιμοποιήσιμη. Το Wikimedia Belgium ενστερνίστηκε αυτή τη βασική ιδέα και έχει αφιερωθεί στο να κάνει την τέχνη, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό διαθέσιμα σε όλους και να διευρύνει το κοινό κτήμα.

Τα πνευματικά δικαιώματα είναι εμφανώς δύσκολη έννοια. Για παράδειγμα, πολλοί άνθρωποι δεν ξέρουν ότι τα παραβιάζουν καθημερινά ανεβάζοντας και μοιράζοντας φωτογραφίες δημόσιων χώρων στα social media. Ακόμη λιγότεροι έχουν την παραμικρή ιδέα ότι ο λόγος που η Wikipedia δεν μπορούσε να απεικονίσει το Atomium στις Βρυξέλλες ήταν τα πνευματικά δικαιώματα. Αυτό δεν ήταν μόνο εκτός επαφής με την πραγματικότητα, αλλά συνέβαλε επίσης στην δημιουργία κακού ονόματος για τους δημιουργούς.

Ο νέος νόμος θα τεθεί σε ισχύ την Παρασκευή, 15, Ιουλίου 2016. Την ημέρα αυτή για 1411 εικόνες από το Βέλγιο θα ακυρωθεί η διαγραφή τους από τα εγχειρήματα του Wikimedia και οι εικόνες θα προστεθούν σε πολυάριθμα άρθρα της Wikipedia.

Τι είναι η ελευθερία πανοράματος;

Ελευθερία πανοράματος, είναι μια εξαίρεση στον κανόνα ότι ο κάτοχος των πνευματικών δικαιωμάτων έχει το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπει την δημιουργία και τη διανομή των παράγωγων έργων. Αποτελεί μια πρόβλεψη στους νόμους πνευματικής ιδιοκτησίας, σε διάφορες χώρες, που επιτρέπει τη λήψη φωτογραφιών ή βίντεο, ή δημιουργία άλλων εικόνων (όπως πίνακες ζωγραφικής), από κτίρια ή κάποιες φορές γλυπτά και άλλα καλλιτεχνικά έργα που είναι μόνιμα τοποθετημένα σε δημόσιο χώρο, χωρίς παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων που μπορεί να ισχύουν για αυτά τα έργα, και  τη δημοσίευση αυτών των εικόνων. Οι ρήτρες και/ή η νομολογία για την ελευθερία πανοράματος περιορίζουν το δικαίωμα του κατόχου των πνευματικών δικαιωμάτων να αναλάβει δράση για παράβαση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας από τους δημιουργούς και τους διανομείς αυτών των εικόνων.

Το Βέλγιο, σε αντίθεση με την Ολλανδία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, δεν είχε καμία ελευθερία πανοράματος. Αυτό σήμαινε ότι οι φωτογραφίες των κτιρίων και των δημοσίων έργων τέχνης των οποίων δημιουργός δεν είχε πεθάνει 70 ή περισσότερα χρόνια πριν, δεν επιτρέπεται να δημοσιευθεί ελεύθερα, διότι τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας δεν έχουν ακόμη λήξει. Για τη Βικιπαίδεια αυτό είναι ένα πρόβλημα, διότι δεν μπορούμε να εικονογραφεί λήμματα σχετικά με την σύγχρονη τέχνη και την αρχιτεκτονική.

Στην Ελλάδα;

Ελευθερία πανοράματος δεν υπάρχει ούτε στην Ελλάδα, και σήμερα η Βικιπαίδεια αλλά και οποιοσδήποτε άλλος δεν μπορεί να έχει νόμιμα φωτογραφίες κανενός μοντέρνου κτιρίου ή γλυπτού σε εξωτερικού χώρου, χωρίς έγγραφη άδεια του αρχιτέκτονα ή του καλλιτέχνη. Η κοινότητα της Βικιπαίδειας προτρέπει τους νομοθέτες να ακολουθήσουν το παράδειγμα του Βελγίου και άλλων ευρωπαϊκών χωρών, προσαρμόζοντας τη σχετική νομοθεσία στο σύγχρονο περιβάλλον ανοιχτότητας, διαμοιρασμού, και ελεύθερης δημιουργικότητας, υιοθετώντας την ελευθερία πανοράματος χωρίς περιορισμούς.

 

Μεταρρύθμιση στα Πνευματικά Δικαιώματα

Στις 16 Ιουνίου η Επιτροπή Νομικών Θεμάτων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψηφίζει μια Έκθεση για τα Πνευματικά Δικαιώματα η οποία μπορεί να φέρει κάποιες καλές, κακές ή απλά ανεπαρκείς αλλαγές σε ζητήματα που ενδιαφέρουν το κίνημα Wikimedia, όπως π.χ. πνευματικά δικαιώματα για έργα από δημόσιες υπηρεσίες, ελευθερία πανοράματος κλπ. Παρακάτω βρίσκονται κάποιες κοινές θέσεις όσων εθελοντών ασχολούνται με την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Wikipedia και το ευρύτερο κίνημα Wikimedia, και τις οποίες ως Wikimedia User Group Greece κοινοποιήσαμε στον Έλληνα ευρωβουλευτή Κώστα Χρυσόγονο, μέλος της Επιτροπής Νομικών Θεμάτων. Πρόκειται για ζητήματα που μας απασχολούν καθημερινά και στην πράξη, μέσα από την προσπάθεια για ανάρτηση περιεχομένου στο Wikimedia Commons και ιδιαίτερα φωτογραφιών με ελεύθερες άδειες χρήσης, που να μην παραβιάζουν οποιοδήποτε δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας. Θεωρούμε ότι η μεταρρύθμιση των πνευματικών δικαιωμάτων με βάση τις παρακάτω αρχές θα είναι ωφέλιμη όχι μόνο στα κινήματα για την ελεύθερη διάδοση της γνώσης όπως το δικό μας, αλλά ευρύτερα θα είναι ωφέλιμη για κάθε Έλληνα και Ευρωπαίο πολίτη, δίνοντάς του πρόσβαση σε έργα που ανήκουν ή θα έπρεπε να ανήκουν σε όλους, και ασφάλεια όταν κάνει χρήση έργων που θεωρεί αυτονόητα ότι είναι ελεύθερα.

  1. Τα έργα που δημιουργήθηκαν από τους υπαλλήλους της κυβέρνησης, της δημόσιας διοίκησης και των δικαστηρίων, στο πλαίσιο των επίσημων καθηκόντων τους, θα πρέπει να αποτελούν Κοινό Κτήμα (Public Domain).
  2. Να διευκρινιστεί ότι η ψηφιοποίηση δεν χορηγεί νέα χρονική περίοδο προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων για τα έργα που ήταν προηγουμένως Κοινό Κτήμα. Η ψηφιοποίηση ενός έργου κατά κανόνα δεν αποτελεί έκφραση πρωτότυπης διανοητικής διεργασίας αλλά παραγωγή αντιγράφου/αντιτύπου ενός έργου.
  3. Ελευθερία Πανοράματος: Βελτίωση της ασφάλειας δικαίου των καθημερινών δραστηριοτήτων με την προσθήκη μιας εξαίρεσης για την πλήρη ελευθερία πανοράματος σε όλη την Ευρώπη. Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις που παραχωρούν «ελευθερία πανοράματος» μόνο για «μη εμπορική χρήση» (NC) είναι νομικά ασυνάρτητες, καθώς «κοινό κτήμα» και «μη εμπορικότητα» είναι αντικρουόμενοι όροι.Διαπιστώνουμε καθημερινά και στην πράξη ότι η απουσία της εξαίρεσης είναι ακατανόητη από τον πολίτη και αντικρούει στα χρηστά ήθη. Πολύ περισσότερο όταν θα πρέπει να εξηγείται ότι με την απόλυτη εφαρμογή του νόμου, δεν επιτρέπεται η δημοσίευση φωτογραφιών ακόμη και από δημόσια έργα, μνημεία, και εθνικά σύμβολα. Σύγχρονα κτίρια (όπως το ΟΑΚΑ) και μνημεία όπως αγάλματα, προτομές και αδριάντες σε δημόσιους χώρους, κατασκευασμένα με δημόσια έξοδα και που απευθύνονται στον πολίτη θα πρέπει να επιτρέπεται να φωτογραφηθούν και να χρησιμοποιηθούν με οποιοδήποτε τρόπο ως κοινό κτήμα. Ακόμη και το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη συμπεριλαμβάνεται μεταξύ έργων σε δημόσια θέα τα οποία χωρίς την ρητή ελευθερία πανοράματος και με απόλυτη εφαρμογή του νόμου βρίσκονται υπό περιορισμό (ο επικεφαλής αρχιτέκτονας πέθανε το 1961. Χωρίς την εξαίρεση θα γίνει κοινό κτήμα το 2032).Η “μη εμπορική χρήση” ωφελεί μόνο μεγάλες διεθνείς επιχειρήσεις που έχουν τους πόρους να αντεπεξέλθουν στις διαδικασίες χορήγησης αδειών για εμπορική χρήση, ενώ μεμονωμένοι καλλιτέχνες και πολίτες δεν μπορούν να ακολουθήσουν αυτό το δρόμο. Στην πράξη, η απουσία εξαίρεσης δεν αποφέρει περισσότερο εισόδημα για τους περισσότερους αρχιτέκτονες ή άλλους εικαστικούς καλλιτέχνες, καθώς ουδείς σκέφτεται ότι μπορεί να χρειάζεται άδεια, αλλά και κανείς αρχιτέκτονας ή γλύπτης δεν διεκδικεί οτιδήποτε από την δημοσίευση φωτογραφιών από τα έργα του. (σημειώνουμε εδώ ότι μιλούμε για δισδιάστατη αποτύπωση (φωτογραφίες ή άλλα) και όχι 3D αντίγραφα.Επίσης, ο ορισμός της «μη εμπορικής» χρήσης είναι αόριστος και επισφαλής στην σύγχρονη εποχή. Είναι συζητήσιμο κατά πόσο αποτελεί ή όχι εμπορική χρήση η δημοσίευση φωτογραφίας ενός έργου που βρίσκεται σε κοινή θέα, μέσα από ένα ιστότοπο με ελεύθερη πρόσβαση για τον αναγνώστη αλλά που φιλοξενεί διαφημίσεις (ακόμη και το απλούστερο blog μπορεί να περιέχει διαφημίσεις που να συνεισφέρουν στην κάλυψη εξόδων).Σύμφωνα με τα παραπάνω θεωρούμε ότι επιβάλλεται η ρητή προσθήκη εξαίρεσης για έργα σε μόνιμη δημόσια θέα.

 

Περισσότερα

Έκθεση αξιολόγησης των πνευματικών δικαιωμάτων της ΕΕ