Κατηγορία: Εκπαίδευση

Πρόσφατα, σε ένα άρθρο στο προσωπικό ιστολόγιο του Κωνσταντίνου Σταμπούλη (aka geraki) με τίτλο «Η ελληνική Βικιπαίδεια ως υποδομή γνώσης για την Ελλάδα: τι λείπει ακόμα;», τέθηκε με αρκετά καθαρό τρόπο ένα ερώτημα που αφορά όλους μας: αν η ελληνική Βικιπαίδεια έχει ήδη γίνει μια άτυπη «εθνική υποδομή γνώσης», τι σημαίνει αυτό για το πώς τη φροντίζουμε και για το τι θεωρούμε «επαρκή» κάλυψη για την Ελλάδα σήμερα.​

Στο παρόν κείμενο επιχειρούμε, ως Wikimedia Community User Group Greece, να συνεχίσουμε αυτή τη σκέψη από την πλευρά των οργανωμένων δράσεων: πώς μεταφράζονται οι διαπιστώσεις εκείνου του άρθρου σε συγκεκριμένες προτεραιότητες, συνεργασίες και προσκλήσεις προς όλους όσοι ενδιαφέρονται για την ανοιχτή γνώση.​

Από hobby project σε εθνική συνήθεια

Όσοι θυμούνται τα πρώτα χρόνια της ελληνικής Βικιπαίδειας, τη γνώρισαν ως ένα μικρό, πειραματικό εγχείρημα με λίγους τακτικούς συντάκτες. Σήμερα, όμως, μιλάμε για ένα από τα πιο δημοφιλή sites στην Ελλάδα, με δεκάδες εκατομμύρια προβολές σελίδων κάθε μήνα και εκατομμύρια μοναδικές συσκευές που την επισκέπτονται. Δεν είναι απλώς «μια από τις πολλές ιστοσελίδες» που διαβάζουμε: είναι συχνά η πρώτη στάση για έναν μαθητή, μια φοιτήτρια, έναν δημοσιογράφο, έναν επαγγελματία που ψάχνει γρήγορα μια πληροφορία.​

Αυτή η πραγματικότητα –ότι η Βικιπαίδεια διαβάζεται καθημερινά από σχεδόν όλους– είναι που τη μετατρέπει στην πράξη σε υποδομή: μια βάση πάνω στην οποία πατάει η δημόσια συζήτηση, η εκπαίδευση, η καθημερινή ενημέρωση. Κι αυτό ισχύει είτε το έχουμε συνειδητοποιήσει είτε όχι.

Τα «κενά» ως μέρος της υποδομής

Στο άρθρο του Κωνσταντίνου επισημαίνεται ότι, ακριβώς επειδή η Βικιπαίδεια είναι τόσο ορατή, τα κενά της αποκτούν κι αυτά βαρύτητα υποδομής. Αν μια περιοχή, ένας θεσμός, μια κοινωνική πολιτική ή μια σύγχρονη καλλιτεχνική σκηνή απουσιάζει ή εκπροσωπείται μόνο με δυο σκόρπιες προτάσεις, τότε αυτή η έλλειψη μεταφέρεται στην καθημερινή πληροφόρηση όλων μας.​

Ειδικά στην τοπική ιστορία και γεωγραφία, σε θεσμούς του κράτους και της αυτοδιοίκησης, αλλά και στη σύγχρονη κοινωνική και πολιτισμική ζωή, τα κενά είναι ακόμη εμφανή. Πολλοί δήμοι, οικισμοί, δομές πρόνοιας, περιφερειακές πολιτικές ή νέα πολιτιστικά σχήματα εμφανίζονται –αν εμφανίζονται– ως «υποσημείωση», χωρίς το ιστορικό, κοινωνικό και θεσμικό βάθος που θα άξιζαν.

Πηγές, κοινότητα, δομές: γιατί δεν γεμίζουν εύκολα τα κενά

Οι λόγοι, όπως σωστά σημειώνεται και στο αρχικό κείμενο, είναι σε μεγάλο βαθμό δομικοί. Η πολύ ενεργή κοινότητα της ελληνικής Βικιπαίδειας είναι μικρή σε σχέση με τον τεράστιο αριθμό αναγνωστών· είναι αναπόφευκτο οι προτεραιότητες να αντανακλούν τα ενδιαφέροντα των λίγων ανθρώπων που συνεισφέρουν συστηματικά.​

Παράλληλα, για πολλά από τα θέματα που λείπουν –τοπική ιστορία, κοινωνικές πολιτικές, σύγχρονος πολιτισμός– δεν υπάρχουν πάντα εύκολες, ανοιχτά προσβάσιμες δευτερογενείς πηγές. Συχνά η γνώση είναι διασκορπισμένη σε παλιά βιβλία, τοπικά λευκώματα, μελέτες πίσω από paywalls ή αρχεία υπηρεσιών που δεν έχουν ακόμη ανοιχτεί στο κοινό. Αυτό σημαίνει ότι και όσοι γνωρίζουν ένα θέμα «από μέσα» δυσκολεύονται να το μεταφέρουν στη Βικιπαίδεια με τρόπο που να πληροί τις πολιτικές επαληθευσιμότητας.

Σε όλα αυτά έρχεται να προστεθεί και το γεγονός ότι οι οργανωμένες δράσεις –διαγωνισμοί, μαραθώνιοι, συνεργασίες– έχουν συχνά διεθνή θεματική ή εστιάζουν σε σχετικά «εύκολα» πεδία (μνημεία, διεθνή γεγονότα, βιογραφίες), αφήνοντας λιγότερο φωτισμένες τις βασικές δομές της ελληνικής καθημερινότητας.

Τι σημαίνει να σκεφτόμαστε «υποδομικά»

Αν πάρουμε σοβαρά την ιδέα της Βικιπαίδειας ως υποδομής γνώσης για την Ελλάδα, τότε το ερώτημα «τι λείπει» δεν είναι πια μόνο τεχνικό – είναι και πολιτικό, με την ευρεία έννοια. Σημαίνει να αναρωτηθούμε: ποιο είναι το ελάχιστο επίπεδο πληροφορίας που οφείλουμε να έχουμε για κάθε δήμο, για κάθε βασικό θεσμό, για κάθε κεντρική δημόσια πολιτική; Πώς κάνουμε ώστε ένας πολίτης, ένας μαθητής ή μια δημόσια υπάλληλος να μπορεί να βρει μια στοιχειωδώς πλήρη, ουδέτερη και τεκμηριωμένη εικόνα για το θέμα που τον αφορά.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Βικιπαίδεια μπορεί να λειτουργήσει ως «μεταφραστής» ανάμεσα στα στατιστικά και την πραγματικότητα: να συνδέει τα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ και άλλων φορέων με κείμενα που εξηγούν τι σημαίνουν αυτά για τη ζωή στις περιφέρειες, για την εκπαίδευση, για τις ανισότητες ή τις δημογραφικές εξελίξεις.​

Πώς το βλέπουμε ως Wikimedia Community User Group Greece

Ως Wikimedia Community User Group Greece, ο ρόλος μας είναι να στηρίζουμε την κοινότητα, να οργανώνουμε δράσεις, να χτίζουμε συνεργασίες με φορείς και να ανοίγουμε δρόμους για νέο περιεχόμενο – όχι να «καθοδηγούμε» τι θα γραφτεί, αλλά να δημιουργούμε συνθήκες ώστε να μπορεί να γραφτεί περισσότερη και καλύτερη γνώση.

Αυτή η οπτική μας βοηθά να θέσουμε πιο καθαρά κάποιες προτεραιότητες:

• Να σχεδιάζουμε θεματικές καμπάνιες που ξεκινάνε από τα κενά (π.χ. δήμοι με πολύ φτωχά λήμματα, βασικοί θεσμοί χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, βασικές δημόσιες πολιτικές χωρίς συνολική παρουσίαση).
• Να αναζητούμε συνεργασίες με βιβλιοθήκες, αρχεία, πανεπιστήμια, τοπικούς φορείς, ώστε να φέρνουμε στο φως και να ανοίγουμε πηγές που σήμερα είναι δυσπρόσιτες.
• Να βλέπουμε τη Βικιπαίδεια σε συνδυασμό με τα Wikidata, τα Wikimedia Commons, το OpenStreetMap και άλλες βάσεις ανοικτής γνώσης, ώστε κάθε λήμμα για έναν τόπο ή έναν θεσμό να είναι κόμβος σε ένα ευρύτερο, διασυνδεδεμένο οικοσύστημα.

Μια πρόσκληση για την επόμενη δεκαετία

Το αρχικό άρθρο κλείνει με την ιδέα ότι το μεγάλο στοίχημα δεν είναι να ανεβούμε λίγες θέσεις στην κατάταξη με βάση τον αριθμό λημμάτων, αλλά να γίνει η ελληνική Βικιπαίδεια το αυτονόητο σημείο εκκίνησης για όποιον θέλει να μάθει κάτι ουσιαστικό για τη χώρα – από τον πιο μικρό οικισμό μέχρι την πιο σύνθετη πολιτική. Συμφωνούμε απόλυτα.​

Ως Wikimedia Community User Group Greece, βλέπουμε αυτό το στοίχημα ως κοινό έργο: των παλιών και νέων συντακτών, των εκπαιδευτικών και φοιτητών, των θεσμών που ανοίγουν τα αρχεία τους, των τοπικών κοινοτήτων που αναγνωρίζουν τη Βικιπαίδεια ως χώρο όπου μπορεί να αποτυπωθεί η ιστορία και η ταυτότητά τους. Δεν πρόκειται για μια «πρωτοβουλία από τα πάνω», αλλά για μια πρόσκληση συνευθύνης.

Τι μπορείς να κάνεις εσύ

Αν σε βρίσκει σύμφωνο η οπτική της Βικιπαίδειας ως υποδομής γνώσης, υπάρχουν πολλοί τρόποι να συμβάλεις, ανεξάρτητα από τον χρόνο ή την εμπειρία που έχεις: μπορείς να ξεκινήσεις βελτιώνοντας το λήμμα του τόπου σου, να βοηθήσεις στην τεκμηρίωση ενός θεσμού ή μιας πολιτικής που γνωρίζεις καλά, να φέρεις τη Βικιπαίδεια στην τάξη σου ή στο φορέα όπου εργάζεσαι.

Ως user group, οργανώνουμε εκπαιδευτικά εργαστήρια, συνεργασίες με φορείς και θεματικές δράσεις μέσα στη χρονιά, ανοιχτές σε όποιον θέλει να μάθει πώς μπορεί να συνεισφέρει. Στον ιστότοπο της Κοινότητας Wikimedia Ελλάδας θα βρεις πληροφορίες για το ποιοι είμαστε, ποιες δράσεις τρέχουν και πώς μπορείς να έρθεις σε επαφή μαζί μας.

Αν η φράση «η ελληνική Βικιπαίδεια ως υποδομή γνώσης για την Ελλάδα» σε κάνει να σκεφτείς τον δικό σου δήμο, τον χώρο δουλειάς σου ή το αντικείμενο που αγαπάς, τότε ίσως έχει έρθει η στιγμή να μετατρέψουμε αυτή τη σκέψη σε πράξη – μαζί.